Tạp chí công nghệ Việt Nam

Ẩn ngữ nghệ thuật thời tiền sử p1

 

Tháng 12/1994, Jean-Marie Chauvet và hai người bạn khám phá hệ hang động
vùng Ardèche nước Pháp. Thật may mắn, họ đã tìm thấy các bức bích họa sinh động
 về ngựa, sư tử, bò tót, tê giác cũng như voi ma-mút. Một số hình ảnh được vẽ, số khác
được “chạm” vào vách hang.
 
 Khám phá của Chauvet là một trong những khám phá khảo cổ vĩ đại nhất thế kỷ XX.
Nhưng giống như các khám phá khác, trong khi giải đáp được nhiều vấn đề, nó cũng
đặt ra nhiều câu hỏi mới. 
 
 Người nguyên thủy với dấu chân trần hiện rõ trên bùn đã vào hang động từ bao giờ? Tại
sao họ vào sâu trong lòng đất để vẽ tranh? Hành vi bí ẩn đó có phải là nguồn gốc của cái mà
chúng ta gọi là “nghệ thuật” ngày nay hay không? Những hình ảnh đó liên quan thế nào với
vật khắc trên xương, ngà voi và các bức tượng nhỏ tìm thấy ở các địa danh thời Đồ Đá Mới?
Những câu hỏi đó từng được đặt ra trước kia, nhưng nay thì cần trả lời càng sớm càng tốt.

Niên đại tranh trong hang được Chauvet xác định khá dễ dàng. Kỹ thuật carbon phóng
xạ cho thấy chúng có tuổi 32.410 năm, với sai số 720 năm. Đó là những bức tranh khá tinh
tế lâu đời nhất mà chúng ta từng biết. Chúng xuất hiện gần như đồng thời với sự có mặt của
người hiện đại tại Tây Âu. Chúng đặt ra một câu hỏi hoàn toàn mới là, “nghệ thuật” có thể xuất hiện
hoàn chỉnh ngay từ đầu, chứ không trải qua một quá trình phát triển từ thấp tới cao? Và tại sao lại vẽ tranh sâu trong lòng đất?

>>>>>Xem thêm: Cách cài bộ gõ tiếng trung ngày trên bàn phím XP

Câu hỏi tại sao vĩ đại? 
 
 Năm 1860, khi khám phá các “tác phẩm nghệ thuật” đầu tiên, giới nghiên cứu giả định rằng,
động cơ duy nhất của chúng là thẩm mỹ. Nói cách khác, các bức tranh thời Đồ Đá Mới chỉ
đơn giản là “nghệ thuật vị nghệ thuật” và việc vẽ tranh là thú tiêu khiển của người tiền sử.
Nhưng rất khó hình dung cảnh người nguyên thủy vất vả bò xuống tận hang sâu chỉ để vẽ
các con vật mà họ thấy quanh mình trên mặt đất.


 
 Ngay cả mệnh đề “nghệ thuật vị nghệ thuật” cũng cần được đặt ra đúng nghĩa, vì nhiều nhà
lịch sử nghệ thuật tin rằng, không hề có cái “vị nghệ thuật” đơn thuần như thế. Việc nghiên
cứu vai trò của nghệ thuật trong các xã hội ngoài phương Tây – nhất là tại phương Đông –
cho thấy, nghệ thuật luôn được đặt trong một mạng lưới xã hội và mang nhiều mục đích.

Lời giải thích cho các con đường hiểm nguy sâu trong lòng đất xuất hiện hầu như không
chậm trễ. Nhà nghiên cứu Pháp Salomon Reinach (1902) cho rằng, “dùng ma thuật để sai
khiến” chính là lý do. Con người vẽ hình để điều khiển những con thú mà họ vẫn săn. Hành
vi đó thường được bao phủ dưới bức màn bí ẩn và phải thực hiện xa nơi cư trú là điều dễ
hiểu. Rồi khi phát hiện các hình vẽ sư tử, nhà tiền sử học lừng danh Abbé Henri Breuil
(1952) cho rằng, con người vẽ vì muốn khỏe như chúng. Theo Reinach, qua “nghệ
thuật”, con người thời Đồ Đá Mới hy vọng săn được nhiều thú để cuộc đi săn thành
công. 
 >>>>>Xem thêm: Cách dạy con ngoan và thông minh

 Dần dà giới nghiên cứu nhận ra rằng, đó là cách giải thích quá đơn giản. Nó không thể đúng
cho rất nhiều loại hình nghệ thuật và không giải thích được những đặc trưng còn chưa phát
hiện. Chẳng hạn nó không tính đến thực tế là, hình dạng các mỏm đá và vách hang thường
được dùng làm đường viền của hình vẽ.
 
 Vào những năm 60 của thế kỷ trước, Leroi-Gourhan, học trò cũ của Breuil, đưa ra cách giải
thích hoàn toàn mới. Nó dựa trên cấu trúc luận, một quan điểm triết học do nhà dân tộc học
Claude Lévi-Strauss phát triển. Cấu trúc luận cho rằng mọi người đều tư duy theo xu hướng
đối nhau một cách nhị nguyên, vì bộ não được kết nối như vậy (hai bán cầu não có chức
năng bổ sung nhau). Nên tư duy của chúng ta thường đối nhau kiểu: tự nhiên/văn hóa,
nóng/lạnh, sáng/tối, chúng ta/họ, nam/nữ…
 
 Chính nam/nữ là cái mà Leroi-Gourhan muốn lập thuyết. Ông tin rằng trong toàn bộ
20.000 năm của thời Đồ Đá Mới, các hang động được cấu trúc theo nguyên tắc nam/nữ. Một
số động vật, như ngựa, tượng trưng cho nam tính, còn số khác, như bò tót, tượng trưng cho nữ tính.
 
 Các loài “nữ tập trung tại giữa hang, còn các loài “nam thì tản mát khắp nơi. Hình sư tử,
gấu và các dã thú nguy hiểm khác thì nằm sâu trong hang. Đáng tiếc là bằng chứng không
ủng hộ giả thuyết thú vị này: các hình vẽ phân bố khá ngẫu nhiên trong hang.

>>>>>Xem thêm: Giá đèn sưởi nhà tắm Heizen

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.