Tạp chí công nghệ Việt Nam

Ẩn ngữ nghệ thuật thời tiền sử p2

 Năm 1972, Marshach giả định rằng, một số “tác phẩm” chạm trên xương hay ngà voi, với
niên đại 32.000 năm, có thể là một loại lịch. Năm 1983, Pfeiffer đưa ra cách giải thích bổ
sung cho quan niệm của Leroi-Gourhan, khi tập trung tới tác động của môi trường hang sâu
lên giác quan và tinh thần con người.

Ngày nay chúng ta thám sát hệ hang động bằng đèn chiếu hiện đại và biết rõ trước kia
nhiều người đã từng ở đó. Pfeiffer cho rằng, với người thời Đồ Đá Mới, tình thế hoàn toàn
khác. Dưới ánh đuốc bập bùng, các hình ảnh động vật dường như cử động và hít thở. Không
thể hiểu động cơ của người nguyên thủy nếu bỏ qua chi tiết quan trọng đó.

Thế giới các linh hồn 
 
 Hiện nay, các nhà nghiên cứu đang tranh cãi về một cách giải thích cũng dựa trên sự kết nối
thần kinh của bộ não, nhưng không liên quan với tính đối ngẫu như trên. Nó xuất phát từ
một thực tế là, hầu hết các xã hội săn bắn – hái lượm trên thế giới đều có hệ niềm tin chung
là vu thuật, cho dù nó có nhiều biến thái khác nhau. Cộng đồng vu thuật luôn tin rằng, ngoài
thế giới mà họ đang sống, còn có thế giới các linh hồn.  

>>>>>Xem thêm:  Cách chào hỏi tiếng trung cơ bản

 Nhiệm vụ của pháp sư là thâm nhập thế giới đó để giao tiếp với các linh hồn, chữa
lành bệnh tật, kiểm soát môi trường động vật và thay đổi thời tiết. Muốn thế họ phải
trải qua “trạng thái ý thức thay đổi”, từ sự phân ly nhẹ tới ảo giác mạnh hay chiêm bao. Khi
đó, họ có thể gặp một linh hồn động vật để nhận được sức mạnh và sự giúp đỡ của nó.
 
 Theo cách giải thích này, hang động thời Đồ Đá Mới là con đường dẫn tới thế giới bên
kia. Những cố gắng thể lực khi phải bò sâu xuống hang sẽ trợ giúp thêm cho trạng thái cách
ly cảm giác, vì khi đó cơ thể tiết ra các hóa chất tạo thuận cho sự thăng thiền. Trong vương
quốc đó, các pháp sư tìm kiếm linh hồn động vật trong vai kẻ giúp đỡ và những hình ảnh
khác. Bằng cách nhìn và tiếp xúc, cũng như đốt đuốc lên rồi lại dụi tắt đi, họ xem vách hang
chính là tấm màng ngăn cách họ và thế giới các linh hồn.

Khi tin là đã nắm bắt được một linh hồn động vật, họ liền “kéo” nó qua màng ngăn và
dùng kỹ năng nghệ sĩ để “cố định” cái mà họ “nhìn thấy” lên vách hang. Đó là lý do tại sao
nhiều hình ảnh dường như xuất phát từ hình dạng bề mặt phiến đá, hay là một phần của
phiến đá. Mặt khác, một số hình ảnh lớn và phức tạp đến mức hình như chúng do một nhóm
người tạo nên. Với các phiến đá có sẵn, con người có thể chuẩn bị cho những hình ảnh sẽ
đến với họ phía sâu trong hang.
 
 Vu thuật là hệ niềm tin và tư tưởng năng động mà con người có thể xử lý và thay đổi tùy
theo từng hoàn cảnh xã hội. Một số đặc trưng cơ bản của nó, như niềm tin vào thế giới bên
kia, dường như không thay đổi trong suốt thời Đồ Đá Mới, nhưng các đặc tính khác thì có
thể thay đổi sau mỗi thiên niên kỷ.

>>>>>Xem thêm: Cách kết hợp váy công sở với áo sơ mi nữ

 Dựa trên các bức tranh trên đá tại Nam Phi, mới đây, David Lewis-Williams và Thomas
Dowson (1988) đề xuất một giả thuyết bất ngờ. Họ cho rằng, chúng thường được tạo ra
trong sự tự thăng thiền. Tâm lý học cho rằng, trong các trạng thái ý thức thay đổi xuất
hiện do thiền, do dùng chất gây ảo giác hay do cách ly cảm giác, bộ não và con mắt sẽ phối
hợp nhau để tạo ra các hình ảnh khác thường. Họ cũng cho rằng, các hình ảnh như thế
không chỉ xuất hiện trong “nghệ thuật“ đá Nam Phi, mà còn tại Lascaux nước Pháp, cũng
như tại nhiều nơi trên thế giới.  
 Một số câu hỏi quan trọng liên quan với “các bảo tàng nghệ thuật” tại Ardethe và các hang
động khác có thể giải đáp bằng quan niệm vu thuật. Số khác thì chưa. Chẳng hạn, hình ảnh
bò tót có ý nghĩa khác hình ảnh con ngựa như thế nào? Chú ngựa khắc trên miếng xương
mang theo người có khác ngựa vẽ trong hang hay không?
Đơn giản là chúng ta
chưa rõ. Chỉ có một điều đã hoàn toàn rõ là, những bức bích họa trầm mặc đó cho thấy, tại
Chauvet và tại nhiều nơi khác, chúng ta đã may mắn tiếp xúc với thế giới mất đã từ lâu của con
người thực sự đầu tiên. 

 Khi tìm hiểu nội dung, ý nghĩa và động cơ của “nghệ thuật” thời tiền sử, chúng ta cần tránh
cái nhìn đơn cực, như Ucko và Rosenfeld chỉ ra từ 1967. Vì trên tất cả, đó chính là con người
phức tạp, với khả năng tích hợp hoàn hảo các quan niệm vũ trụ, ma thuật và các mục tiêu
chức năng trong cùng một tác phẩm.

>>>>>Xem thêm: Giá đèn sưởi nhà tắm Kangaroo

Đỗ Kiên Cường

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.